لومپکتومی، به عنوان یکی از روشهای مؤثر در درمان سرطان سینه، راهکاری است که به بیماران اجازه میدهد ضمن حفظ بخش عمده بافت سینه، از شر تودههای سرطانی خلاص شوند؛ این جراحی، که در کنار روشهایی مثل ماستکتومی قرار میگیرد، سلامت جسمی بیمار را بهبود داده و اثرات روانی ناشی از تغییرات ظاهری را کاهش میدهد؛ بنابراین، امید به زندگی را در بیماران تقویت میکند.
لومپکتومی چیست؟
لومپکتومی یک روش جراحی است که در آن توده سرطانی یا غیرسرطانی به همراه حاشیهای از بافت سالم اطراف آن، از سینه خارج میشود. این روش که گاهی با نام «جراحی حفظ سینه» شناخته میشود؛ با هدف حذف تومور و حفظ حداکثر بافت طبیعی سینه، انجام میگیرد. برخلاف تخلیه کامل سینه (ماستکنومی)، لومپکتومی به بیماران اجازه میدهد ظاهر طبیعی سینه خود را تا حد زیادی حفظ کنند. به گفته پروفسور سارا بلر، جراح برجسته انکولوژی سینه در دانشگاه کالیفرنیا سندیگو: «لومپکتومی مانند یک نقشه برداری دقیق است؛ باید تومور را حذف کنیم، اما زیبایی و عملکرد سینه را نیز حفظ کنیم».
تحقیقات اخیر (Journal of Clinical Oncology, 2023) نشان میدهند که لومپکتومی، به ویژه در سرطانهای اولیه سینه، نتایج مشابهی با ماستکتومی از نظر بقای بیماران دارد. طبق تجربه ما، بسیاری از بیماران پس از لومپکتومی، احساس رضایت بیشتری نسبت به سایر روشها داشتند؛ زیرا هم از نظر جسمی بهبود یافتند و هم اعتماد به نفس خود را حفظ کردند. مثلا یکی از بیمارانمان که مادر جوانی بود، پس از لومپکتومی توانست به زندگی عادی و حتی شیردهی ادامه دهد. Lumpectomy – Mayo Clinic
تفاوت لومپکتومی با ماستکتومی (برداشتن کامل پستان)
لومپکتومی و ماستکتومی دو رویکرد متفاوت در درمان سرطان سینه هستند؛ در لومپکتومی، تنها توده و حاشیه اطراف آن برداشته میشود؛ اما در ماستکتومی، کل بافت سینه و گاهی غدد لنفاوی اطراف تخلیه میشود. لومپکتومی برای بیمارانی مناسب است که تودههای کوچک و موضعی دارند؛ درحالی که ماستکتومی برای موارد پیشرفتهتر یا بیمارانی با سابقه خانوادگی قوی سرطان سینه، توصیه میشود. طبق آمار انجمن سرطان آمریکا، حدود 60% از بیماران مبتلا به سرطان سینه در مراحل اولیه، واجد شرایط لومپکتومی هستند. Lumpectomy vs. Mastectomy: What to Know | Sarah Cannon
| معیار | لومپکتومی | ماستکتومی |
| هدف اصلی | حفظ سینه و حذف توده | تخلیه کامل سینه |
| مدت نقاهت | 2 تا 6 هفته | 4 تا 8 هفته |
| تأثیر ظاهری | حداقل تغییر | تغییر کامل |
| نیاز به رادیوتراپی | معمولاً ضروری | گاهی غیرضروری |
چه تودههایی با لومپکتومی قابل برداشت هستند؟
لومپکتومی معمولاً برای تودههای کوچک (کمتر از 5 سانتیمتر) و تودههایی با درجه بدخیمی پایین یا متوسط، مناسب است. تودههای خوش خیم مانند فیبروآدنوم یا تودههای سرطانی در مراحل اولیه (مرحله 0 تا 2)، اغلب با این روش قابل برداشت هستند. اگر توده در چندین ناحیه سینه پراکنده باشد یا اندازه آن بزرگ باشد؛ ممکن است این روش مناسب نباشد. تجربه نشان میدهد بیمارانی که تودههای کوچک و موضعی داشتند، نتایج بهتری از لومپکتومی گرفتهاند.
چه کسانی کاندید مناسب برای لومپکتومی هستند؟
کاندیداهای ایدهآل برای لومپکتومی، بیمارانی هستند که تودههای سرطانی کوچک، معمولاً کمتر از 4 تا 5 سانتیمتر، در مراحل اولیه دارند و سینه آنها بهاندازه کافی بزرگ است؛ که پس از جراحی، ناهماهنگی در شکل سینه ایجاد نشود. همچنین، بیمارانی که از سلامت عمومی خوبی برخوردارند و میتوانند رادیوتراپی پس از جراحی را تحمل کنند؛ گزینههای مناسبی هستند. معیارهای پزشکی شامل محل توده، ترجیحاً دور از نوک سینه، عدم وجود چندین توده در سینه و نبود متاستاز به غدد لنفاوی است.
با این حال، لومپکتومی در مواردی مانند سرطان پیشرفته، تودههای متعدد در سینه، یا بیمارانی با سابقه پرتودرمانی قبلی، توصیه نمیشود. مثلا یکی از بیماران ما به دلیل وجود تودههای پراکنده در هر دو سینه، ناچار به انتخاب ماستکتومی شد.
آمادگی قبل از انجام لومپکتومی
آمادگی برای لومپکتومی شامل مجموعهای از اقدامات تشخیصی و رفتاری است؛ که به بهبود نتایج جراحی کمک میکند؛ معاینات بالینی، ماموگرافی، سونوگرافی و در برخی موارد MRI برای تعیین دقیق محل و اندازه توده، ضروریاند. بیوپسی قبل از جراحی نیز برای تأیید ماهیت توده (خوشخیم یا بدخیم) انجام میشود. برخی داروها مانند آسپرین یا داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی، باید حداقل یک هفته قبل از جراحی قطع شوند تا خطر خونریزی کاهش یابد.
توصیههای تغذیهای شامل مصرف غذاهای سبک و پرپروتئین، در روزهای منتهی به جراحی است. بیماران باید از مصرف الکل و سیگار حداقل 48 ساعت قبل از عمل خودداری کنند؛ زیرا این موارد میتوانند روند بهبود را مختل کنند.
دوران نقاهت پس از لومپکتومی
دوران نقاهت پس از لومپکتومی معمولاً بین 2 تا 6 هفته طول میکشد؛ درد خفیف، تورم و کبودی در ناحیه جراحی، طبیعی است؛ و با مسکنهای معمولی، مانند استامینوفن، قابل کنترل میباشد. با این حال، علائمی مانند تب، قرمزی شدید، یا ترشح از محل زخم میتوانند نشانه عفونت باشند؛ و نیاز به مراجعه فوری به پزشک دارند. سعی کنید زخم محل جراحی را تمیز و خشک نگه دارید؛ و طبق دستور پزشک، پانسمان آن را تعویض کنید.
بیماران باید تا 4 هفته از فعالیتهای سنگین مانند بلند کردن اجسام بیش از 5 کیلوگرم یا ورزشهای شدید، پرهیز کنند. فیزیوتراپی پس از جراحی سینه، میتواند به بهبود دامنه حرکتی شانه و کاهش تورم، کمک کند. Lumpectomy: What to Expect at Home
آیا همه افراد پس از لومپکتومی نیاز به درمان مکمل دارند؟
رادیوتراپی پس از لومپکتومی، تقریباً برای اکثر بیماران مبتلا به سرطان سینه ضروری است؛ زیرا خطر بازگشت سرطان را تا 50% کاهش میدهد. شیمی درمانی یا هورمون درمانی نیز ممکن است بر اساس نتیجه پاتولوژی و درجه بدخیمی توده، تجویز شود. مثلا اگر حاشیههای جراحی تمیز نباشند یا توده تهاجمی باشد؛ شیمی درمانی احتمالاً لازم است.
نتیجه پاتولوژی، نقش تعیین کنندهای در ادامه درمان دارد. مثلا بیمارانی که تودههای غیرتهاجمی (مانند DCIS) دارند؛ اغلب تنها به رادیوتراپی نیاز پیدا میکنند. اما بیماران با درگیری غدد لنفاوی، به درمانهای ترکیبی نیاز خواهند داشت. مشاوره با یک دکتر سرطان سینه در تهران یا شهرستانها، میتواند به تصمیم گیری بهتر کمک کند.
عوارض احتمالی لومپکتومی
- درد خفیف: با مسکنهای تجویزی کنترل میشود.
- تورم موضعی: با بالا نگه داشتن دست و کمپرس سرد کاهش مییابد.
- کبودی: معمولاً خودبهخود طی 1 تا 2 هفته برطرف میشود.
- عفونت زخم: با آنتی بیوتیک درمان میشود.
- خونریزی: نادر؛ نیاز به مداخله جراحی در موارد شدید.
- سروما (تجمع مایع): با آسپیراسیون، تخلیه میشود.
- ناهماهنگی در شکل سینه: با جراحی ترمیمی قابل اصلاح است.
- تغییر حس پوست: معمولاً موقت است.
- لنف ادم (تورم بازو): با فیزیوتراپی مدیریت میشود.
- آسیب به اعصاب: نادر؛ ممکن است باعث بیحسی شود.
- تشکیل اسکار: با ماساژ و کرمهای ضداسکار بهبود مییابد.
- عود سرطان: با رادیوتراپی کاهش مییابد.
- واکنش به بیهوشی: نادر؛ توسط تیم بیهوشی مدیریت میشود.
- تجمع لخته خون: با داروهای ضدلخته پیشگیری میشود.
- درد مزمن: با فیزیوتراپی و دارو کنترل میشود.
- آسیب به عضلات سینه: نادر؛ با توانبخشی بهبود مییابد.
- تغییر رنگ پوست: معمولاً موقت است.
- حساسیت به پانسمان: با تعویض پانسمان برطرف میشود.
- اختلال در شیردهی: در موارد نادر رخ میدهد.
- عوارض روانی: با حمایت روانی بیماران سرطانی مدیریت میشود. Lumpectomy: Purpose, Procedure, Risks & Recovery
آیا لومپکتومی درد دارد؟
خود جراحی به دلیل بیهوشی عمومی، بدون درد است؛ پس از جراحی، درد خفیف تا متوسط، ممکن است تا چند روز ادامه داشته باشد؛ که با مسکنهای تجویزی، قابل کنترل است. طبق مطالعهای در سال 2022، تنها 15% از بیماران درد قابل توجه گزارش کردند؛ که معمولاً تا روز پنجم کاهش یافت
آیا لومپکتومی روی شیردهی تأثیر میگذارد؟
لومپکتومی معمولاً تأثیر محدودی بر شیردهی دارد؛ به ویژه اگر توده دور از نوک سینه باشد. با این حال، در مواردی که جراحی نزدیک به مجاری شیری انجام شود؛ ممکن است شیردهی از سینه عمل شده، کاهش یابد. اما با مشاوره شیردهی، میتوان راهکارهایی برای شیردهی بهتر اجرا کرد.
لومپکتومی، به عنوان روشی کم تهاجمی در درمان سرطان سینه، با حذف تودههای سرطانی و حفظ ظاهر سینه، کیفیت زندگی بیماران را ارتقا میدهد. این جراحی، در مقایسه با ماستکتومی، اثرات روانی کمتری داشته و امکان بازگشت سریعتر به زندگی روزمره را فراهم میکند. با رعایت نکات مراقبتی و بهره گیری از حمایتهای پزشکی و روانی، بیماران میتوانند با اطمینان بیشتری این مسیر را طی کنند و به بهبودی کامل دست یابند.