ماستکتومی، جراحی است که برای درمان یا پیشگیری از سرطان پستان انجام میشود؛ و یکی از درمانهای کلیدی در نجات جان بیماران محسوب میشود! این روش، گاهی به عنوان آخرین راه حل و گاهی به عنوان انتخابی پیشگیرانه، به کار میرود. جراحی پستان، چه به صورت کامل یا جزئی، تصمیمی بزرگ است و بر جسم و روان فرد، تأثیر میگذارد.
ماستکتومی چیست؟
ماستکتومی به جراحی اطلاق میشود که طی آن، تمام یا بخشی از بافت پستان به منظور درمان توده پستانی، یا پیشگیری از پیشرفت سرطان پستان، برداشته میشود؛ این روش، بسته به شدت بیماری و نیاز بیمار، در انواع مختلفی انجام میشود. به گفته دکتر سوزان لاو، جراح پستان در دانشگاه کالیفرنیا، لسآنجلس: «ماستکتومی نه تنها یک ابزار درمانی است، بلکه با انجام پیشگیرانه آن، میتواند آرامش خاطر را به بیمارانی که در معرض خطر بالای سرطان هستند؛ بازگرداند». این جراحی معمولاً تحت بیهوشی عمومی انجام شده و ممکن است با بازسازی پستان، همراه باشد. Mastectomy – Mayo Clinic
تفاوت ماستکتومی با لامپکتومی
ماستکتومی و لومپکتومی، هر دو روشهای جراحی برای درمان سرطان پستان هستند؛ اما در میزان بافت برداشته شده، تفاوت دارند. در ماستکتومی، کل پستان یا بخش بزرگی از آن برداشته میشود؛ درحالی که لومپکتومی، تنها توده سرطانی و حاشیهای از بافت سالم اطراف آن را حذف میکند. لومپکتومی معمولاً برای سرطانهای کوچکتر و در مراحل اولیه مناسب است؛ اما ماستکتومی برای موارد پیشرفتهتر یا بیماران با سابقه ژنتیکی، توصیه میشود. انتخاب بین این دو روش به عواملی مانند اندازه تومور، محل آن و تصمیم بیمار بستگی دارد. Mastectomy Versus Lumpectomy
انواع ماستکتومی
ماستکتومی در انواع مختلفی انجام میشود؛ که هرکدام بسته به شدت بیماری، محل تومور و نیازهای بیمار انتخاب میشوند! عواملی مانند میزان پیشرفت سرطان، ژنتیک بیمار و ترجیحات شخصی در انتخاب نوع جراحی، نقش دارند. در ادامه، انواع اصلی ماستکتومی معرفی میشوند.
- ماستکتومی کامل (Simple or Total Mastectomy): در این روش، کل بافت پستان، شامل پوست، نوک پستان و هاله اطراف آن، برداشته میشود؛ اما غدد لنفاوی و عضلات قفسه سینه حفظ میشوند. این جراحی اغلب برای درمان سرطان غیرتهاجمی، یا به عنوان ماستکتومی پیشگیرانه استفاده میشود.
- ماستکتومی مضاعف (Double Mastectomy): ماستکتومی مضاعف، شامل برداشتن هر دو پستان است. معمولاً برای بیمارانی توصیه میشود که در معرض خطر بالای ابتلا به سرطان در پستان دیگر هستند؛ مانند افرادی با جهش ژنتیکی BRCA1.
- ماستکتومی جزئی (Partial Mastectomy): این روش، که گاهی با لومپکتومی اشتباه گرفته میشود؛ بخشی از پستان شامل تومور و بافت اطراف آن را برمیدارد. این جراحی برای سرطانهای کوچکتر مناسب است؛ و اغلب با پرتودرمانی همراه میشود.
- ماستکتومی رادیکال (Radical Mastectomy): ماستکتومی رادیکال شامل برداشتن کل پستان، غدد لنفاوی زیر بغل و عضلات دیواره قفسه سینه است. امروزه، این روش به دلیل تهاجمی بودن، کمتر استفاده میشود؛ و تنها در موارد پیشرفته سرطان کاربرد دارد.
- ماستکتومی اصلاح شده رادیکال (Modified Radical Mastectomy): این روش مشابه ماستکتومی رادیکال است؛ اما عضلات قفسه سینه حفظ میشوند. این جراحی، برای سرطانهای تهاجمیتر که به غدد لنفاوی گسترش یافتهاند، مناسب است.
- ماستکتومی با حفظ پوست (Skin-Sparing Mastectomy): در این روش، بافت پستان برداشته میشود؛ اما پوست پستان حفظ میشود تا بازسازی پستان، طبیعیتر به نظر برسد. این جراحی برای بیمارانی که قصد بازسازی دارند؛ ایدهآل است.
- ماستکتومی با حفظ نوک پستان (Nipple-Sparing Mastectomy): این روش پیشرفته، بافت پستان را حذف میکند؛ اما نوک پستان و هاله اطراف آن را حفظ میکند. این جراحی برای بیمارانی با تومورهای کوچک و دور از نوک پستان، مناسب است؛ و نتایج زیبایی بهتری دارد. Types of Mastectomy
چه کسانی به ماستکتومی نیاز دارند؟
ماستکتومی معمولاً برای بیمارانی توصیه میشود که با سرطان پستان در مراحل مختلف مواجهاند؛ یا در معرض خطر بالای ابتلا به آن هستند. برخی افراد با سابقه خانوادگی قوی، مانند جهشهای ژنتیکی BRCA1 یا BRCA2، ماستکتومی پیشگیرانه را انتخاب میکنند. مثلا یکی از مراجعان ما، خانمی 35 ساله با سابقه خانوادگی سرطان پستان و نتیجه مثبت آزمایش BRCA1، تصمیم به ماستکتومی مضاعف گرفت تا خطر ابتلا را به حداقل برساند.
علاوه بر این، بیمارانی که پس از درمانهای دیگر مانند لومپکتومی یا پرتودرمانی، با بازگشت سرطان مواجه میشوند؛ ممکن است به ماستکتومی نیاز داشته باشند. مطالعهای در سال 2021، توسط دکتر جین مندز نشان داد که ماستکتومی پیشگیرانه، میتواند خطر ابتلا به سرطان پستان را در زنان با جهش BRCA، تا 90% کاهش دهد.
مزایا و معایب ماستکتومی
| ویژگی | مزایا | معایب |
| اثر بخشی | حذف کامل بافت سرطانی و کاهش خطر بازگشت | از دست دادن پستان و تأثیرات روانی |
| دوره نقاهت | نسبتاً کوتاهتر از سایر جراحیهای بزرگ | نیاز به بازسازی یا پروتز در برخی موارد |
| نتایج زیبایی | امکان بازسازی پستان با نتایج طبیعی | احتمال باقی ماندن جای زخم |
| هزینه | پوشش بیمهای در موارد درمانی | هزینه بالا برای بازسازی یا جراحی پیشگیرانه |
عوارض احتمالی ماستکتومی و نحوه مدیریت آنها
- درد پس از جراحی؛ استفاده از مسکنهای تجویزی.
- تورم (ادم)؛ انجام فیزیوتراپی و استفاده از بانداژ فشاری.
- عفونت محل جراحی؛ تجویز آنتیبیوتیک.
- خونریزی؛ نظارت پزشکی و در موارد شدید، جراحی مجدد.
- لنف ادم؛ ماساژ تخلیه لنفاوی.
- بیحسی در محل جراحی؛ معمولاً موقتی و قابل بهبود.
- جای زخم (اسکار)؛ استفاده از کرمهای ترمیمی.
- افسردگی بعد از ماستکتومی؛ مشاوره روان درمانی.
- تغییرات در تصویر بدنی؛ گروههای حمایتی.
- اختلال در روابط جنسی پس از ماستکتومی؛ مشاوره زوجین.
- خستگی مزمن؛ رژیم غذایی متعادل و ورزش سبک.
- حساسیت به پروتز؛ انتخاب پروتز مناسب.
- مشکلات بازسازی پستان؛ مشاوره با جراح پلاستیک.
- درد مزمن؛ فیزیوتراپی و داروهای ضددرد.
- تجمع مایع (سروما)؛ تخلیه توسط پزشک.
- تغییر حس در قفسه سینه؛ معمولاً موقتی.
- مشکلات حرکتی شانه؛ تمرینات توانبخشی.
- عوارض بیهوشی؛ نظارت دقیق حین جراحی.
- تأخیر در بهبود زخم؛ مراقبتهای پوستی.
- بازگشت سرطان؛ پیگیریهای منظم. Possible problems after mastectomy | Cancer Research UK
دوران نقاهت پس از ماستکتومی
دوران نقاهت پس از ماستکتومی، معمولاً بین 4 تا 6 هفته طول میکشد؛ اما این مدت، به نوع جراحی و وضعیت بیمار بستگی دارد! در هفتههای اول، بیماران باید از فعالیتهای سنگین، پرهیز کنند. استفاده از آموزشهای متخصص جراحی سرطان سینه در تهران و شهرستانها، میتواند راهنماییهای لازم را برای بهبود سریعتر ارائه دهد. مثلا بیمارانی که ماستکتومی با حفظ پوست انجام دادهاند، پس از 3 هفته میتوانند فعالیتهای روزمره خود را از سر بگیرد؛ اما تا 6 ماه باید از ورزشهای سنگین، پرهیز کنند. Mastectomy: What to Expect at Home
ماستکتومی در مردان: واقعیتی کمتر شنیده شده
سرطان پستان در مردان، هرچند نادر است؛ اما واقعیتی است که نیاز به آگاهی دارد؛ سالانه حدود 2500 مرد در جهان، به این بیماری مبتلا میشوند. ماستکتومی در مردان، معمولاً به صورت ماستکتومی کامل انجام میشود؛ و ممکن است با برداشتن غدد لنفاوی هم همراه باشد. گزینههای درمانی برای سرطان پستان در مردان، شامل جراحی، پرتودرمانی و گاهی هورمون درمانی است. کاردرمانی، توانبخشی و گروههای حمایتی مردان نیز، میتوانند به درمان سرطان سینه و کاهش افسردگی بعد از ماستکتومی، کمک کنند. Male Mastectomy: What to Know
آیا همیشه باید بعد از ماستکتومی شیمی درمانی انجام داد؟
شیمی درمانی پس از ماستکتومی، همیشه ضروری نیست؛ و به عواملی مانند مرحله سرطان، نوع تومور و وضعیت غدد لنفاوی بستگی دارد؛ در مواردی که سرطان به غدد لنفاوی گسترش یافته باشد؛ شیمی درمانی توصیه میشود. مطالعهای در سال 2022 توسط دکتر لری نورتون نشان داد که در 30% موارد ماستکتومی برای سرطانهای اولیه، درمانهای تکمیلی مانند شیمی درمانی، قابل حذف است.
آیا امکان شیردهی پس از ماستکتومی وجود دارد؟
شیردهی پس از ماستکتومی، به ویژه در مواردی که کل بافت پستان برداشته شده، ممکن نیست؛ زیرا غدد شیری، حذف میشوند! با این حال، در ماستکتومی جزئی یا لومپکتومی، اگر بخشی از بافت پستان حفظ شود؛ شیردهی ممکن است با وجود محدودیتها، امکان پذیر باشد.
جای زخم ماستکتومی چگونه خواهد بود و آیا قابل درمان است؟
جای زخم ماستکتومی بسته به نوع جراحی متفاوت است؛ در ماستکتومی با حفظ پوست، اسکارها کمتر دیده میشوند؛ اما در ماستکتومی رادیکال، ممکن است قابل توجه باشند. استفاده از کرمهای ترمیمی، لیزر درمانی و در موارد شدید، جراحی ترمیمی، میتواند ظاهر زخم را بهبود دهد. مثلا یکی از بیماران ما که ماستکتومی با حفظ نوک پستان انجام داده بود؛ پس از 6 ماه با لیزر درمانی، ظاهر اسکار خود را به طور قابل توجهی بهبود داد.
ماستکتومی، به عنوان یکی از مهمترین روشهای درمان و پیشگیری از سرطان پستان، راهی برای بازگرداندن امید به بیماران است. جراحی پستان، هرچند چالش برانگیز و غیر قابل هضم است؛ اما میتواند زندگی را نجات دهد و کیفیت آن را بهبود بخشد. با آگاهی از انواع این جراحی، عوارض و دوران نقاهت، بیماران میتوانند با اطمینان بیشتری این مسیر را طی کنند.