به گزارش تهران سرجری به نقل از دکتر شایگان، خون دماغ یا خونریزی بینی، معمولا به صورت ناگهانی و از یک سوراخ بینی رخ میدهد و در اغلب موارد نگرانی جدی ایجاد نمیکند. خون دماغ میتواند به دلایل مختلفی اتفاق بیفتد که از خشکی مخاط بینی و آسیبهای جزئی گرفته تا بیماریهای زمینهای متفاوت است. شناخت علت خون دماغ شدن از یک سوراخ بینی به ما کمک میکند تا بتوانیم بهتر پیشگیری کرده و در صورت نیاز درمان مناسب را دریافت کنیم.
خونریزی از یک سوراخ بینی معمولا به دلیل پارگی مویرگهای ریز و حساس در همان سمت ایجاد میشود و ممکن است با عوامل محیطی، آسیبهای فیزیکی، التهاب یا بیماریهای خاص مرتبط باشد.
ساختار و آناتومی بینی مرتبط با خونریزی
بینی انسان دارای ساختار پیچیدهای از استخوان، غضروف، مخاط و شبکهای گسترده از رگهای خونی است که وظیفه خونرسانی به این عضو حیاتی را بر عهده دارند. این رگها از دو منبع اصلی خون میگیرند:
- شاخههای شریان کاروتید داخلی
- شاخههای شریان کاروتید خارجی
شاخههای کاروتید داخلی شامل شریان اتموئید قدامی و خلفی هستند که از شریان افتالمیک منشعب میشوند و شاخههای کاروتید خارجی شامل شریان اسفنوپالاتاین، شریان لب بالایی و شریان انگولار میشوند.
در قسمت جلویی تیغه بینی، منطقهای به نام شبکه کسلباخ وجود دارد که محل تجمع رگهای خونی کوچک و ظریف است. این منطقه به دلیل فراوانی مویرگها و شکنندگی آنها، شایعترین محل خونریزی بینی به خصوص خونریزیهای قدامی است. خونریزی از یک سوراخ بینی معمولا به دلیل پارگی مویرگهای همین سمت اتفاق میافتد.
تیغه بینی (سپتوم) که سوراخهای بینی را از هم جدا میکند، از غضروف و استخوان تشکیل شده و توسط رگهای متعددی خونرسانی میشود. این رگها از شریان اسفنوپالاتاین و شریان اتموئید قدامی و خلفی منشعب شدهاند و با گردش خون سرخرگ لبی فوقانی نیز مرتبط هستند.
| علت | توضیحات |
| خشکی هوا | هوای خشک باعث ترک خوردن مخاط بینی و آسیب به رگهای خونی ظریف میشود |
| آسیبهای موضعی | وارد کردن انگشت یا اشیاء به بینی، ضربه و خراشهای کوچک |
| التهاب و عفونت | سینوزیت، رینیت آلرژیک و عفونتهای تنفسی باعث التهاب مخاط بینی میشوند |
| اختلالات پزشکی | فشار خون بالا، بیماریهای انعقادی مانند هموفیلی و برخی بیماریهای سیستمیک |
علل شایع خون دماغ شدن از یک سوراخ بینی
خون دماغ شدن از یک سوراخ بینی معمولا به دلایل متنوعی رخ میدهد که بیشتر آنها خوشخیم و قابل کنترل هستند. شایعترین علتهای خون دماغ شدن از یک سوراخ بینی عبارتاند از:
- خشکی هوا: یکی از رایجترین دلایل خونریزی بینی، خشک شدن مخاط داخل بینی است. هوای خشک محیط، استفاده از سیستمهای گرمایشی، یا زندگی در مناطق با رطوبت پایین باعث ترکخوردگی و آسیب به رگهای خونی ظریف بینی میشود و خونریزی از یک سوراخ بینی را بهخصوص تشدید میکند.
- آسیبهای موضعی: وارد کردن انگشت یا اشیاء به داخل بینی، ضربه به بینی یا صورت، و حتی خراشهای کوچک میتوانند باعث پارگی مویرگهای بینی و خونریزی از یک سوراخ شوند.
- التهاب و عفونت: عفونتهای دستگاه تنفسی فوقانی، سینوزیت و رینیت آلرژیک یا غیرآلرژیک باعث التهاب مخاط بینی شده و رگهای خونی را حساس و آسیبپذیر میکنند.
- اختلالات پزشکی: فشار خون بالا، بیماریهای انعقادی مانند هموفیلی، سرطان خون و بیماریهای سیستمیک دیگر میتوانند ریسک خونریزی بینی را بالا ببرند.
خونریزی از یک سوراخ بینی معمولا به دلیل پارگی مویرگهای همان سمت بینی است و اغلب نشاندهنده مشکل جدی نیست، مگر اینکه خونریزی مکرر، شدید یا همراه با علائم دیگر باشد که در این صورت نیاز به بررسی پزشکی دارد.
عوامل کمتر شایع و بیماریهای زمینهای
علاوه بر علل شایع خون دماغ شدن از یک سوراخ بینی، برخی عوامل کمتر رایج و بیماریهای زمینهای نیز میتوانند باعث این نوع خونریزی شوند که در مواردی نیاز به بررسی و درمان تخصصی دارند:
- انحراف تیغه بینی و پولیپ میتوانند باعث خونریزی مکرر از یک سوراخ بینی شوند.
- داروهای رقیقکننده خون مانند وارفارین، آسپرین و NSAIDs ریسک خونریزی را افزایش میدهند.
- بیماریهای سیستمیک شامل فشار خون بالا، اختلالات انعقادی و بیماریهای کبدی و کلیوی در این زمینه موثرند.
- سابقه جراحی یا آسیب قبلی بینی باعث ضعف رگها و خونریزی مکرر میشود.
- عوامل محیطی و سبک زندگی مانند مصرف الکل، مواد شیمیایی و تغییرات فشار هوا نیز نقش دارند.
روشهای پیشگیری از خون دماغ شدن
با رعایت نکات ساده و تغییر برخی عادات روزمره میتوان احتمال بروز خونریزی را به میزان قابل توجهی کاهش داد. مهمترین روشهای پیشگیری عبارتاند از:
حفظ رطوبت و مراقبت از بینی
خشکی مخاط بینی یکی از عوامل اصلی خونریزی است که با استفاده از دستگاه بخور سرد، اسپریهای نمکی و پمادهای مرطوبکننده مانند وازلین میتوان از آن پیشگیری کرد. همچنین باید از دستکاری بینی، خاراندن یا وارد کردن اجسام به داخل آن پرهیز کرد، چرا که این کارها باعث آسیب به رگهای ظریف بینی و خونریزی میشوند. همچنین کوتاه نگه داشتن ناخنها به ویژه در کودکان، میتواند از آسیبهای ناشی از دستکاری بینی جلوگیری کند.
کنترل عوامل زمینهای و اجتناب از محرکها
افرادی که دچار بیماریهایی مانند فشار خون بالا یا اختلالات انعقادی هستند، باید این بیماریها را تحت نظر پزشک کنترل کنند تا ریسک خونریزی کاهش یابد. همچنین ترک سیگار، پرهیز از مصرف الکل و دوری از تماس با مواد شیمیایی، دود و گرد و غبار به سلامت مخاط بینی کمک میکند. مصرف متعادل داروهای ضد احتقان و پرهیز از مصرف بیرویه داروهای رقیقکننده خون نیز اهمیت دارد.
مراقبتهای ایمنی و استفاده صحیح از داروها
در فعالیتهای ورزشی و فیزیکی که احتمال ضربه به بینی وجود دارد، استفاده از تجهیزات محافظتی ضروری است تا از آسیب و خونریزی جلوگیری شود. هنگام خونریزی بینی، باید آرامش خود را حفظ کرد، سر را کمی به جلو خم نمود و سوراخهای بینی را به مدت ده دقیقه فشار داد. همچنین استفاده محدود و طبق دستور پزشک از اسپریهای ضداحتقان میتواند کمککننده باشد.
درمان و مراقبتهای اولیه در خونریزی بینی
در بیشتر موارد، خون دماغ از یک سوراخ بینی به صورت ناگهانی رخ میدهد و با اقدامات ساده خانگی قابل کنترل است. برای متوقف کردن خونریزی بینی مراحل زیر توصیه میشود:
- آرامش خود را حفظ کنید، زیرا استرس و نگرانی میتواند باعث تشدید خونریزی شود و سعی کنید آرام باشید.
- به صورت مستقیم بنشینید و کمی به جلو خم شوید تا خون به عقب حلق نرود و از بلعیدن خون جلوگیری شود.
- با انگشت شست و اشاره قسمت نرم بینی (پایینتر از استخوان بینی) را به مدت ده دقیقه محکم فشار دهید. و از طریق دهان نفس بکشید تا رگهای خونریزیدهنده بسته شوند.
- کیسه یخ یا کمپرس سرد را روی پل بینی قرار دهید تا رگهای خونی منقبض شده و خونریزی کاهش یابد.
- از دراز کشیدن و خم شدن سر به عقب خودداری کنید، زیرا باعث ورود خون به گلو و ایجاد تهوع یا استفراغ میشود.
- پس از بند آمدن خونریزی، از کندن یا فشار دادن بینی خودداری کنید تا لخته خون پایدار بماند و خونریزی مجدد رخ ندهد.
اگر خونریزی پس از دو بار تکرار مراحل بالا همچنان ادامه داشت یا خونریزی شدید بود، لازم است به پزشک مراجعه کنید. درمانهای تخصصی ممکن است شامل موارد زیر باشد:
| روش درمان | توضیحات |
| پانسمان و بستن رگها | استفاده از گاز، اسفنج یا بالن مخصوص برای فشار مستقیم روی رگهای خونریزیدهنده توسط پزشک |
| سوزاندن رگها (کوتر یا نیترات نقره) | بستن رگهای آسیبدیده با روشهای حرارتی یا شیمیایی برای توقف خونریزی |
| تنظیم داروها | اصلاح دوز داروهای رقیقکننده خون در صورت مصرف، تحت نظر پزشک |
| درمان مشکلات زمینهای | کنترل فشار خون، درمان عفونتها و اصلاح انحراف تیغه بینی به منظور کاهش احتمال خونریزی |
رعایت این نکات و مراجعه به موقع به پزشک در صورت خونریزی مکرر یا شدید، از بروز عوارض جدی جلوگیری میکند و سلامت بینی را حفظ مینماید.